«Քաղաքացիների ձայնը և գործողություններըՀայաստանի խոշորացված համայնքներում»

«Քաղաքացիների ձայնը և գործողությունները Հայաստանի խոշորացված համայնքներում» ծրագիրը մեկնարկել է 2018թ․ մարտի 31-ին և իրականացվում է Համայնքների ֆինանսիստների միավորման /գլխավոր գործընկեր/, Տեղական ժողովրդավարության գրասենյակների միության /ՏԺԳ Հայաստանը որպես ենթահայտատու/ և Հայաստանի համայնքների միության կոնսորցիումի կողմից: Առաջին ղեկավար կոմիտեի նիստը տեղի է ունեցել մայիսի 17-ին՝ ՀՖՄ-ի, ՀՀՄ-ի և ALDA-ի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ՝ Շիրակի մարզի Աշոցքում ծրագրի նախապատրաստական փուլը, հաղորդակցության պլանը, մեկնարկային համաժողովը, ցուցադրական դրամաշնորհի մանրամասները քննարկելու համար:

Հուլիս-դեկտեմբեր ամիսներին տեղի ունեցան տարբեր միջոցառումներ.

Հայտարարվեց մրցույթ Շիրակի մարզի Աշոցք համայնքում լեռնադահուկային կենտրոնի նախագծման և կառուցման համար: Վերջնաժամկետի երկարաձգումից հետո ստացվեց 2 հայտ, որոնցից ԵՄ-ի զարգացման դեպարտամենտի, ՀՖՄ-ի և ALDA-ի Shell Construction LLC-ի հետ համաձայնությամբ հաստատվեց: Որոշ փաստաթղթային խնդիրներից հետո գումարը հաստատվեց, և 2018թ․ հոկտեմբերի կեսերից շինարարությունը սկսվեց:
Կազմակերպվեցին տարածաշրջանային հանդիպումներ՝ համայնքի ղեկավարներին ծրագրի, նրանց ներգրավվածության և ապագա գործունեության հետ ծանոթանալու համար:
Տեղի ունեցան տարբեր հանդիպումներ զբոսաշրջության շահագրգիռ կողմերի, քաղաքացիական հասարակության, ԵՄ-ի զարգացման դեպարտամենտի ներկայացուցիչների, շինարարական ընկերության, միջազգային զբոսաշրջության փորձագետների հետ՝ լեռնադահուկային կենտրոնի կառուցման առաջնահերթությունները և դրանց վերաբերյալ ավելի լավ պատկերացում կազմելու համար:

Լեռնադահուկային կենտրոնի բացումը տեղի ունեցավ 2019թ․ հունվարի 26-ին:

2019թ․ հունվարի 25-ին Գյումրու տեխնոլոգիական կենտրոնը հյուրընկալեց մոտ 80 ներկայացուցիչ թիրախային 52 համայնքներից, նախարարություններից, տեղական և միջազգային ՔՀԿ-ներից՝ «Քաղաքացիների ձայնը և գործողությունները Հայաստանի խոշորացված համայնքներում» ծրագրի մեկնարկային համաժողովին։

Առաջին լիագումար նիստում ողջույնի խոսքով և ծրագրի ներկայացումներով հանդես եկան երեք գործընկեր կազմակերպությունների ներկայացուցիչները՝ պրն․ Վահան Մովսիսյանը, պրն․ Ալեքսանդրու Կոիկան և տկն․ Նատալյա Լապաուրին և պրն․ Գոնսալո Սերանոն՝ Հայաստանում ԵՄ պատվիրակության համագործակցության բաժնի ղեկավար անունից։ Գյումրու քաղաքապետ պրն․ Սամվել Բալասանյանը ողջույնի խոսքով հանդես եկավ համաժողովի երկրորդ մասի ընթացքում, իսկ պաշտոնական հյուրեր էին ՀՀ-ում ԵՄ պատվիրակության ղեկավար, դեսպան Պյոտր Անտոնի Սվիտալսկին, ՀՀ տարածքային զարգացման նախարարությունից՝ ՀՀ զբոսաշրջության պետական կոմիտեի նախագահ պարոն Մեխակ Ապրեսյանը, որոնք բոլորը խոսեցին ծրագրի կարևորության մասին, որը ոչ միայն նպաստում է համայնքի զարգացմանը, այլև մարդկանց ներգրավում է որոշումների կայացման գործընթացներում։ Ծրագիրը նաև նպատակաուղղված է տարածաշրջանային զարգացմանը՝ զբոսաշրջության և բացօթյա գործունեության տեսքով։ Երեք ցուցադրական դրամաշնորհներից մեկն իրականացվել է՝ Շիրակի մարզի Աշոցքում՝ դահուկային կենտրոնի կառուցումը։ Համաժողովի ավարտին մասնակիցներն իրականացրեցին գաղափարների փոթորիկ երկու ցուցադրական դրամաշնորհների բովանդակության վերաբերյալ։ Չնայած կենտրոնը պաշտոնապես բացվել է 2019թ, ՏԺԳ Հայաստանի պատվիրակ Լուսինե Ալեքսանդրյանը և ՀՖՄ-ի ներկայացուցիչները ներգրավված էին սեփականության հարցերի լուծման և իրավական փաստաթղթերի ստացման գործում։

Փաստաթղթերի փաթեթը շրջանառվել է Տարածքային զարգացման և ենթակառուցվածքների նախարարությունում, երկու անգամ փոփոխվել է, և վերջապես նոյեմբերի վերջին նախարարությունը հաստատել է շինարարությունը։ Փաթեթը ուղարկվել է Աշոցք համայնք՝ հողերի օտարման վերաբերյալ համայնքային խորհրդի որոշում ստանալու համար։

Մարտ-օգոստոս ամիսներին ծրագրային թիմը զբաղվել է տեղեկատվության փոխանակմամբ, նոր և ստեղծագործական գաղափարների որոնմամբ՝ Հայաստանի մյուս երկու հյուսիսային մարզերում՝ Լոռիում և Տավուշում, զբոսաշրջությունը և բացօթյա գործունեությունը խթանելու համար՝ ցուցադրական դրամաշնորհների իրականացման համար։ Ստացված տասը գաղափարներից միայն չորսն են ընտրվել հետագա քննարկման և մշակման համար։ Մյուս երկու ցուցադրական բացօթյա գործունեության նախագծերը նույնականացնելու նպատակով՝ Հայաստանում Եվրոպական Միության պատվիրակության առաջարկով և Զարգացման և ռազմավարական հետազոտությունների աջակցությամբ, հրավիրվել է զբոսաշրջության ոլորտի միջազգային փորձագետ՝ ցուցադրական նախագծերի նույնականացման վերաբերյալ առաջարկություններ անելու համար: Ծրագրային թիմի հետ միջազգային փորձագետը այցելել է մարզեր՝ համապատասխան շահագրգիռ կողմերի հետ հանդիպելու և ներկայացված նախագծային գաղափարների վերաբերյալ մանրամասն տեղեկատվություն հավաքելու համար: Միայն երկու գաղափար էր վերաբերում Տավուշի մարզին, բայց բոլորը վերաբերում էին Դիլիջան քաղաքին, որը լավ զարգացած զբոսաշրջային և հանգստավայրային գոտի է, որը հզորանում է ազգային և միջազգային ներդրումների շնորհիվ:

Փորձագիտական զեկույցի հիման վրա կոնսորցիումը առաջարկել է երկու խոշորամասշտաբ ցուցադրական դրամաշնորհներն էլ իրականացնել մեկ մարզում՝ Լոռիում՝ ավելի տեսանելի և շոշափելի արդյունքներ և կայունություն ապահովելու համար, և ընդգրկել Վանաձորից մինչև Ախթալա՝ Դեբեդ գետի երկայնքով գտնվող երկար հեռավորությունը, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ առաջարկվող տարածքում գտնվող լանդշաֆտը, բնությունը և պատմական հուշարձանները եզակի են և հնարավորություններ են ստեղծում տարբեր բացօթյա գործունեության և զբոսաշրջության զարգացման համար: Մյուս կողմից, տարածաշրջանն ունի ցանկացած զբոսաշրջային ապրանքի մշակման մեծ պահանջարկ, որը կնպաստի սննդի և մատակարարման որակի բարձրացմանը, կամրապնդի կացարանների և հյուրանոցային ծառայությունների ընդլայնմանը:

Վերջապես, Լոռու մարզում ԵՄ-ի հետ երկար մտորումներից և քննարկումներից հետո, 2019թ․ դեկտեմբերի 6-ին, Լոռու մարզում կիրականացվեն երկու ցուցադրական դրամաշնորհներ. մի ծրագիրը կուղղվի բացօթյա գործունեության (զբոսաշրջային արտադրանքի) բացահայտմանը, նախագծմանը, պլանավորմանը և ֆիզիկական իրականացմանը՝ երեք ուղղություններով՝ հեծանվավարություն, լեռնագնացություն և լաստանավարկություն, իսկ երկրորդը՝ տեղական համայնքի անդամների մասնագիտական բացօթյա ուղեկցման և տեսարժան վայրերի մեկնաբանման վերաբերյալ ուսուցմանը և կարողությունների զարգացմանը: Նպատակն էր զարգացնել տեղական երիտասարդության և համայնքի անդամների հմտություններն ակտիվ կենսակերպի, բացօթյա ուղեկցման և հյուրընկալության ծառայությունների ոլորտում: Իրականացնող գործընկերները կլինեն «Կայուն զարգացման և ակտիվ քաղաքացիության էկոԼաբ հիմնադրամը» և «Հայաստանի երեխաներ» բարեգործական հիմնադրամը (COAF), քանի որ երկու կազմակերպություններն էլ փորձառու և հմուտ են թիրախային տարածաշրջանում աշխատելու հարցում:

Քանի որ երկրորդ դեմո դրամաշնորհի ուսուցման մոդելները պետք է մշակվեին Հայաստանի մանուկների կողմից և Լոռու մարզի տեղական կարիքներն ու մարտահրավերները ավելի լավ հասկանալու համար, 2019թ․ դեկտեմբերի 6-ին, Երևանի «Իբիս» հյուրանոցում տեղի ունեցավ հանդիպում այն կազմակերպությունների հետ, որոնք ավելի շատ փորձ և հաջողության պատմություններ ունեն զբոսաշրջության զարգացման և ներուժի ոլորտում՝ ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Լոռու մարզում:

Տրամադրված առաջարկություններն ու տեղեկատվությունը օգտակար էին և արտացոլվեցին Հայաստանի մանուկների կողմից մշակված դիմումի փաթեթում: Երկու կազմակերպություններն էլ դիմումի փաթեթները ներկայացրեցին 2019թ․ դեկտեմբերի վերջին:

Հուլիսի 19-ին Ապարանում տեղի ունեցավ «Քաղաքացիների ձայնը և գործողությունները Հայաստանի խոշորացված համայնքներում» ծրագրի շրջանակներում միջոցառում, որի ընթացքում ներկայացվեցին 52 խոշորացված համայնքներում տարածաշրջանային դասընթացների հաջող ընթացքը և որոշ համայնքների գաղափարները «Քաղաքացիների բյուջե» մեխանիզմով վերագրանցման սխեմայի վերաբերյալ: Հիմնական հյուրերի թվում էին Արագածոտնի մարզպետը, ԵՄ պատվիրակության ներկայացուցիչները, համայնքային առաջնորդները, իսկ միջոցառումը պատվեց ԵՄ պատվիրակության ղեկավար, դեսպան պարոն Պյոտր Անտոնի Սվիտալսկին, որն ընդգծեց ծրագրի կարևորությունը և համայնքների դերը տեղական զարգացման գործում: Միջոցառումը նաև ուղեկցվեց մշակութային մասով՝ շնորհիվ մարզերի մասնագիտական մշակութային խմբերի:

Համավարակի պատճառով «Քաղաքացիների ձայնը և գործողությունները Հայաստանի խոշորացված համայնքներում» ծրագիրը երկարաձգվեց մինչև 2021թ․ մայիսի 31-ը, և որպես ALDA բաղադրիչ՝ իրականացվեցին հետևյալ գործողությունները, իսկ ՏԺԳ Հայաստանը տեղական գործընկեր էր՝ ծրագրային թիմերին խորհրդատվություն տրամադրելու և կառավարումն իրականացնելու համար։

1. «Գյուղական տուրիզմի զարգացումը Լոռու մարզի 4 համայնքներում կարողությունների զարգացման միջոցով» – ենթադրամաշնորհ, որն իրականացվում է «Հայաստանի երեխաներ» բարեգործական հիմնադրամի կողմից։ Ծրագրի իրականացման ընթացքում առկա դժվարությունների և սահմանափակումների, ինչպես նաև գործողությունների փոփոխությունների պատճառով ծրագրի թիմին հաջողվեց այն ավարտին հասցնել, մասնավորապես՝

— Տպագրվել է զբոսաշրջային քարտեզ հայերեն և անգլերեն լեզուներով, որը հասանելի է COAF SMART այցելուների կենտրոնում և այլ տեղական VC-ներում, որպեսզի մարդիկ ստանան լիարժեք գործնական տեղեկատվություն։

— Տեքստերը պատրաստվել են հայերեն, իսկ գրքույկը թարգմանվել է ևս 4 լեզուներով /անգլերեն, ռուսերեն, պարսկերեն, ֆրանսերեն/։

— Հավաքագրվել և այցելուների կենտրոնին է տրամադրվել շահառու հյուրատների կոնտակտների/ծառայությունների/հարմարությունների մասին տեղեկատվությունը։

— Դեբեդի կիրճի կայքը ծրագրի ամենաընդգրկուն տեղեկատվական արդյունքն է և COAF-ը հետագայում կպահպանի այն՝ տեղական զբոսաշրջությունը խթանելու և իրազեկվածությունը բարձրացնելու համար։

— Երկլեզու գովազդային տեսանյութը հասանելի է YouTube-ում և տարածվել է Հայաստանի հանրային հեռուստատեսությամբ՝ դառնալով Լոռու մարզի գովազդ։

— Նկարահանվել և մոնտաժվել են 20 րոպեանոց մասնագիտական տեսանյութեր. տեսանյութերը պատրաստվել են նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել Դեբեդի կիրճը ակտիվ և մշակութային զբոսաշրջության միջոցով և ստանալ գործնական տեղեկատվություն։

— Հյուրընկալության և թվային մարքեթինգի խորհրդատվություն, լեռնագնացության ուղեկցորդների վերապատրաստում, լեռնագնացության արահետների մշակում։

«Ամառային բացօթյա գործունեության խթանում» – ենթադրամաշնորհ, որն իրականացվում է ECOHUB հիմնադրամի կողմից։

Այս ծրագրի ամենակարևոր նվաճումը քաղաքացիական հասարակության, տեղական ինքնակառավարման մարմինների և տեղական բիզնեսների լայն շրջանակի շահագրգիռ կողմերի ներգրավվածությունն ու համագործակցությունն է։ Smart Board-ը եզակի է Հայաստանում և տրամադրում է տեղեկատվություն և ներբեռնվող քարտեզներ Վանաձորի և Դեբեդի կիրճի արշավային և հեծանվային արահետների, ինչպես նաև տարածքի մշակութային վայրերի և կացարանների վերաբերյալ։

Boo Mountain Bike Park-ը ավարտել է Վանաձորի կիրճի հեծանվային երթևեկության գլխավոր պլանը, որը գտնվում է Վանաձորի անտառտնտեսության N8 և N9 հատվածներում։ Արտեկի արահետը հագեցած է մոտ 20 արահետային նշաններով։ Boo MBP-ն սկսել է իրենց հեծանվային կենտրոնի (հեծանիվների վարձույթ և սրճարան) կառուցումը։ Նրանց կայքը վերջնականապես պատրաստ է և հասանելի է http://www.boobikepark.com/ հասցեով։

«Արջի արահետ» արշավային երթուղին փոխանցվել է HIKE Armenia-ին՝ համապատասխան կացարանների և տեղական ուղեկցորդների տեղեկատվության հետ միասին։ HIKE Armenia-ի տնօրենը փորձարկել է արահետը մայիսի 25-ին, և նրանք շուտով կավելացնեն այն իրենց կայքում և հավելվածում։

Հայաստանում ռաֆտինգի բարելավված ենթակառուցվածքը (ավելի շատ լաստանավեր և հանդերձարաններ/լոգարաններ) բարձրացնում է ծառայության որակը և գրավում ավելի շատ ճանապարհորդների։

«ՏԵՂԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԽԹԱՆՈՒՄԸ ԶԲՈՍԱՇՐՋՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՑՈՎ» համաժողով

«Տեղական զարգացման խթանումը տուրիզմի միջոցով» համաժողովը տեղի ունեցավ մայիսի 26-ին՝ Եվրոպական Միության կողմից աջակցվող «Քաղաքացիների ձայնը և գործողությունները Հայաստանի խոշորացված համայնքներում» ծրագրի շրջանակներում՝ հիբրիդային ձևաչափով։ Համաժողովի նպատակն էր ամփոփել Հայաստանի Լոռու, Շիրակի և Տավուշի մարզերում իրականացված 3 տարվա ծրագիրը և կիսվել համայնքային և տարածաշրջանային մակարդակներում տեղական զարգացման լավագույն փորձով, որը իրականացվել է Համայնքների ֆինանսիստների Միության, Տեղական ժողովրդավարության եվրոպական ասոցիացիայի և Հայաստանի համայնքների միության կոնսորցիումի կողմից։

Համաժողովը պաշտոնապես բացեց Հայաստանում Եվրոպական Միության պատվիրակության համագործակցության բաժնի ղեկավարի տեղակալ տիկին Սիլյա Կասմանը, ողջունեց մասնակիցներին՝ ընդգծելով ծրագրի կարևորությունը համայնքների համար և այն, թե ինչպես կարող է տուրիզմի ներուժը խթանել Հայաստանի զարգացումը։

Կոնսորցիումի անդամ կազմակերպությունների ղեկավարներ պարոն Վահան Մովսիսյանը, տիկին Անտոնելլա Վալմորբիդան և պարոն Էմին Երիցյանը կիսվեցին ծրագրի իրականացման ընթացքում ունեցած փորձով, դժվարություններով և մարտահրավերներով։ Հայաստանի, Վրաստանի և Մոլդովայի զբոսաշրջության ոլորտի մասնագետները ներկայացրին յուրաքանչյուր երկրում COVID-ի ընթացքում և դրանից հետո ստեղծված իրականությունը, զբոսաշրջության ոլորտի վերականգնման հնարավորությունները, թվային գործիքների և նորարարությունների խթանումը, ներքին զբոսաշրջության զարգացումը։

Միջհամայնքային և ցուցադրական ենթադրամաշնորհային սխեմայի շրջանակներում իրականացվող ծրագրերը ևս մեկ անգամ հաստատեցին համայնքային և տնտեսական զարգացման կարևորությունը զբոսաշրջության միջոցով Հայաստանում։