«ՔՀԿ-կառավարություն երկխոսություն. պոլիէթիլենային տոպրակների կրճատման համար կոնսենսուսի վրա հիմնված մոտեցման մշակման համար» ծրագրի նպատակն է լուծել պլաստիկ (PE) գնումների տոպրակների անվերահսկելի և ճնշող օգտագործման և շրջակա միջավայրի պլաստիկ աղբով աղտոտման խնդիրը: Հայաստանում թափոնների վերամշակման պրակտիկա գրեթե չկա: PE տոպրակների օգտագործումը կրճատելու կարևորությունը գիտակցվում է բոլոր շահագրգիռ կողմերի կողմից, սակայն նրանք ունեն տարբեր, հաճախ հակասական շահեր այս հարցում: Նախկինում իրականացված մասնատված գործողությունները արդյունավետ չեն եղել և չեն տվել ցանկալի արդյունք: Հետևաբար, որոշվել է խնդիրը լուծել մասնակցային և հետևողական մոտեցմամբ՝ հաշվի առնելով բոլոր կողմերի շահերը: Նախագիծը կկազմակերպի տարբեր ձևաչափերի քաղաքականության երկխոսության մի շարք միջոցառումներ՝ կոնսենսուսի հասնելու համար, թե ինչպես պետք է լուծվի խնդիրը, ինչ առաջարկություններ պետք է արվեն որոշում կայացնող մարմիններին՝ պլաստիկե թափոնների կրճատման համար իրավական լուծումներ պաշտպանելու համար: Նախագիծը մեկնարկել է 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ից և ուղղված է եղել Հայաստանի 5 մարզերին և Երևանին, և հիմնականում իրականացվում է LDA Armenia-ի և Urban Foundation for Sustainable Development-ի կողմից։
2018 թվականի դեկտեմբերին վարձվել և մեկ տարով պայմանագիր են կնքվել պլաստիկի օգտագործման կրճատման ռազմավարության և քաղաքականության մշակման, հանրային կրթության և վարքագծի փոփոխության, ինչպես նաև այլընտրանքային փաթեթավորման օգտագործման արդյունավետության չափման հարցերով երեք նոր փորձագետների հետ՝ ուսումնասիրություն և վերլուծություն կատարելու համար։ 2019 թվականի ընթացքում նրանք ներքին և վերջնական զեկույցներ են ներկայացրել նախագծի թիմին, ՄԱԶԾ GEF/SGP-ին և Շրջակա միջավայրի նախարարությանը։ Վերջնական զեկույցները հաստատվել են նախարարության կողմից 2019 թվականի դեկտեմբերի վերջին, որոնք վերանայված գործողությունների հետ մեկտեղ կնպաստեն Էկոնոմիկայի նախարարության կողմից ղեկավարվող քաղաքականության բարեփոխումներին՝ ուղղված միանգամյա օգտագործման պլաստիկ տոպրակներից աստիճանական դուրսբերմանը։
Թալինում նախագծի ընթացքում իրականացված միջոցառումները՝
Համայնքային հանդիպումներ
Տեղի են ունեցել չորս համայնքային հանդիպումներ-քննարկումներ՝ համայնքի ղեկավարի, Շրջակա միջավայրի նախարարության ներկայացուցիչների (երկու անգամ ներկա է եղել նախարարի առաջին տեղակալ տիկին Իրինա Ղափլանյանը) և Urban Foundation-ի մասնագետների անմիջական մասնակցությամբ։
Համայնքային յուրաքանչյուր հանդիպմանը մասնակցել է մոտ 100-150 մարդ, որոնց ընթացքում ներկայացվել են Թալինը կանաչ քաղաք դարձնելու առաջիկա ծրագրերը, ինչպես նաև պլաստիկ տոպրակների օգտագործման կրճատման մասին օրենքի նախագծի որոշ մանրամասներ: Մասնակիցները համաձայնել են իրենց ներդրումն ունենալ, բարձրացնել իրազեկվածությունը պլաստիկ տոպրակների շրջակա միջավայրին հասցվող վնասի մասին, փորձել կրճատել դրանց օգտագործումը, սակայն բոլորը մտահոգություն են հայտնել, որ քանի դեռ չի ընդունվել որևէ օրենք, որը կսահմանի փաթեթավորման վերջնական գինը, քաղաքացիների որոշակի խումբ կշարունակի պահանջել պլաստիկ տոպրակներ բիզնեսներից:
Բաց դասեր դպրոցներում
2019 թվականի մարտ-հունիս ամիսներին Թալինի երկու հիմնական դպրոցներում կազմակերպվել են բաց դասեր շրջակա միջավայրի հարցերով: Կազմակերպչական փուլում ծրագրի թիմը դիմել է Արագածոտնի մարզպետարանի կրթության վարչություն՝ թույլտվություն ստանալու համար, և դասի բովանդակությունը համաձայնեցվել է Շրջակա միջավայրի նախարարության հետ:
Դասերի նպատակն էր ներկայացնել շրջակա միջավայրի, աղտոտվածության և մարդկային վնասների կարևորությունը դպրոցականների համար: Դասերը ոգևորությամբ ընդունվել են դպրոցականների կողմից, որոնք ներկայացրել են իրենց տեսակետները պոլիէթիլենային տոպրակների օգտագործման և դրանց կրճատման վերաբերյալ: Բաց դասերին մասնակցել են երկու դպրոցների 7-8-րդ դասարանների մոտ 90 աշակերտ: Դասերից հետո «Ուրբան» հիմնադրամը դպրոցներին բաժանել է բնապահպանական գրքեր:
Նկարչական նախաձեռնություն Թալինի արվեստի դպրոցում
2019 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին Թալինի արվեստի դպրոցի աշակերտների հետ անցկացվեց միջոցառում, որի ընթացքում ներկայացվեց «Կանաչ Թալին» նախաձեռնությունը, ծրագրի բովանդակությունը, նպատակը: Նկարչության դասարանի աշակերտներին առաջարկվեց նկարել այնպես, ինչպես իրենք են պատկերացնում «Կանաչ Թալինը», ինչպես նաև պատրաստել «Կ» և «Թ» տառերի մեծատառերը՝ կատարելով հայկական մանրանկարչության ոճով: Առաջարկվեցին հետաքրքիր լուծումներ, սակայն բարդության պատճառով դրանցից ոչ մեկը չընտրվեց որպես «Կանաչ Թալինի» լոգո:
Հրատարակչական նյութերի մշակում
2019 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ծրագրի տեսանելիությունը բարձրացնելու, քաղաքացիների շրջանում պոլիէթիլենային տոպրակների վերաբերյալ իրազեկվածությունը բարձրացնելու համար հրատարակվել է մոտ 1600 թռուցիկ, որոնք բաժանվել են պայուսակների հետ միասին, ինչպես նաև քաղաքի տարբեր վայրերում փակցվել է երկու տեսակի 60 պաստառ։
Պայուսակների կարում և տարածման միջոցառում
Որպես պոլիէթիլենային տոպրակների այլընտրանք՝ Թալին քաղաքում գործող փոքր ՍՊԸ-ին պատվիրվել է 1696 տոպրակի կարում: Պայուսակների բաշխման միջոցառումը տեղի է ունեցել 2019 թվականի նոյեմբերի 20-ին Բուրգ Լե Վալանս այգում՝ շրջակա միջավայրի փոխնախարար տիկին Իրինա Ղափլանյանի, Թալինի քաղաքապետ պարոն Սարգիս Արամյանի, ՄԱԶԾ ԳԷՀ/ՓԴԾ ազգային համակարգողներ պարոն Հովհաննես Ղազարյանի և տիկին Սվետլանա Հարությունյանի, ծրագրի թիմի և Թալինի բնակչության մասնակցությամբ: Պաշտոնական մասից հետո Թալինի արվեստի դպրոցականների կողմից կազմակերպվել է մշակութային միջոցառում, իսկ տոպրակների բաժանումը շարունակվել է օրվա ընթացքում այգում: Քաղաքապետարանը պարտավորվել է հաջորդ օրերին իրենց տարածքից բաժանել մնացած տոպրակները բնակչությանը: Միջոցառումը կազմակերպվել է Թալինում մաքուր էներգիայի հասանելիության ծրագիր իրականացնող տեղական «ՍԵՄԱՆՏ» ՀԿ-ի հետ համատեղ:
